مالیات رمزارز در ایران و جهان چه تفاوتی دارد؟

مالیات در بازار ارزهای دیجیتال یکی از موضوعات داغ و پرچالش این سال‌های اخیر بخصوص در ایران بوده‌است. با گسترش استفاده از رمزارزها و ورود آن‌ها به جریان اصلی اقتصاد جهانی، دولت‌ها ناچار شدند برای شفاف‌سازی، جلوگیری از فرار مالیاتی و حمایت از نظام مالیاتی داخلی خود، قوانین مشخصی تدوین کنند. آشنایی با این قوانین به سرمایه‌گذاران کمک می‌کند تا تصمیم‌های آگاهانه بگیرند و ریسک‌های قانونی و مالی را مدیریت کنند.

نحوه تعیین تعرفه‌های مالیاتی در هر کشور

تعرفه‌های مالیاتی رمزارزها در هر کشور بر اساس چند عامل مشخص می‌شود:

• ماهیت درآمد: آیا سود حاصل از رمزارز به‌عنوان عایدی سرمایه، درآمد شغلی یا درآمد متفرقه تلقی می‌شود.
• مدت نگهداری: در برخی کشورها مثل آلمان یا پرتغال، نگهداری بیش از یک‌سال معافیت ایجاد می‌کند، اما نگهداری کوتاه‌مدت مشمول مالیات است.
• نوع فعالیت: تفاوت بین سرمایه‌گذاری فردی، فعالیت حرفه‌ای مثل ترید روزانه یا ماینینگ، و کسب‌وکارهای سازمانی بسیار تعیین‌کننده است.
• قوانین داخلی و منطقه‌ای: عضویت در توافق‌نامه‌های بین‌المللی (مثل CARF یا DAC8) می‌تواند دامنه و شدت گزارش‌دهی و مالیات را تغییر دهد.

نقشه‌ی راه جهانی

1. چارچوب گزارش‌دهی OECD (CARF)
   سازمان همکاری و توسعهٔ اقتصادی (OECD) چارچوب «گزارش‌دهی دارایی‌های کریپتویی» یا CARF را برای تبادل خودکار اطلاعات تراکنش‌های رمزارزی بین کشورها تدارک دیده است. کشورهای متعددی در ۲۰۲۵ روند پیاده‌سازی را پیش می‌برند و برخی (مثل سنگاپور و کانادا) به‌طور رسمی برنامه‌ی آمادگی یا زمان‌بندی اجرای CARF را اعلام کرده‌اند. CARF با هدف بستن خلأهای فرامرزی، ارائه‌دهندگان خدمت را ملزم به گزارش اطلاعات هویتی، مانده و گردش مشتریان می‌کند تا فرار مالیاتی دشوار شود.
2. ) دستورالعمل اتحادیه اروپا برای گزارش‌دهی رمزارزها (DAC8)
   اتحادیه اروپا با اصلاح دستورالعمل همکاری‌های اداری مالیاتی (DAC8) گزارش‌دهی اجباری ارائه‌دهندگان خدمات دارایی‌های کریپتویی را تصویب کرده است. کشورهای عضو باید آن را به قوانین داخلی خود منتقل کنند تا از سال‌های پیشِ‌رو جریان تبادل اطلاعات به‌طور سیستماتیک آغاز شود. DAC8 دامنه‌ی وسیعی از دارایی‌ها مثل استیبل‌کوین‌ها و NFT‌ را پوشش می‌دهد و هدف آن هماهنگی گزارش‌دهی با CARF است.
3. ) تمایز «گزارش‌دهی» با «اخذ مالیات»
   گزارش‌دهی (CARF/DAC8/فرم‌های داخلی) الزاماً «مالیات جدید» وضع نمی‌کند؛ بلکه دسترسی دولت‌ها به داده‌های معاملاتی را بهبود می‌دهد. مالیات‌ستانی همچنان تابع قوانین داخلی هر کشور (درآمد، عایدی سرمایه، VAT/مالیات بر ارزش افزوده، یا معافیت‌ها) است.

✔️ بیشتر بخوانید: قانون مالیات بر رمزارزها در ایران چگونه و از چه زمانی اجرایی می‌شود؟

قوانین مالیات بر ارزهای دیجیتال در کشورهای مختلف

ایران: مالیات بر عایدی سرمایه در رمزارزها (۱۴۰۴/۲۰۲۵)

در مرداد ۱۴۰۴ قانون «مالیات بر سوداگری و سفته‌بازی» پس از تصویب نهایی ابلاغ شد و رمزارزها (به‌جز رمزریال) به‌عنوان دارایی مشمول مالیات بر عایدی سرمایه معرفی شدند. این قانون قرار است تا سال ۱۴۰۶ به‌طور کامل اجرایی شود و جزئیات آن در آیین‌نامه‌های دولت مشخص خواهد شد.

بر اساس مفاد قانون، سود حاصل از نقل‌وانتقال رمزارزها مبنای اخذ مالیات است و نرخ‌ها بسته به مدت نگهداری متغیر خواهد بود؛ از ۲۰ تا ۴۰ درصد برای نگهداری کمتر از یک سال، ۱۰ تا ۱۵ درصد برای یک تا دو سال و معافیت یا نرخ بسیار پایین برای بیش از دو سال. همچنین معافیت معیشتی تا سقف ۴۰ میلیون تومان سود سالانه برای افراد حقیقی پیش‌بینی شده است.

صرافی‌های داخلی نقش کلیدی در اجرای این قانون دارند و موظف‌اند تمامی تراکنش‌ها را در سامانه مودیان ثبت کنند. این الزام می‌تواند به افزایش شفافیت کمک کند، اما استفاده از صرافی‌های خارجی یا پلتفرم‌های غیرمتمرکز همچنان چالش بزرگی برای دولت خواهد بود.

هرچند این قانون با هدف کاهش دلالی، جلوگیری از پول‌شویی و هدایت سرمایه‌ها به بخش‌های مولد تدوین شده است، اما نگرانی‌هایی درباره نقض حریم خصوصی، هزینه‌های بالای معاملاتی و ابهام در آیین‌نامه‌های اجرایی وجود دارد. در مجموع، فعالان بازار باید از همین حالا با ثبت شفاف تراکنش‌ها و ارائه اظهارنامه مالیاتی خود را برای اجرای قطعی این قانون آماده کنند.

ایالات متحدهٔ آمریکا: قواعد ۱۰۹۹-DA و شفافیت بیشتر از ۲۰۲۵

ایالات متحده همچنان رمزارز را دارایی (property) تلقی می‌کند؛ سود/زیان سرمایه‌ای در فروش/مبادله، و برخی دریافتی‌ها (مثل استیکینگ) درآمد عادی محسوب می‌شوند. رخدادهای مهم ۲۰۲۴–۲۰۲۵:

• مقررات نهایی برای «کارگزاران دارایی دیجیتال» صادر شد؛ از ۱ ژانویهٔ ۲۰۲۵ ثبت معاملات فروش/مبادله لازم‌الاجرا و گزارش‌دهی روی فرم ۱۰۹۹-DA راه می‌افتد (با دوره‌های تسهیل/گذار برای برخی نقش‌ها). این تغییر کار تهیهٔ اظهارنامه را برای مؤدیان آسان‌تر و فرار مالیاتی را سخت‌تر می‌کند.
• معافیت‌ها/تأخیرهای انتقالی برای بعضی دسته‌های بروکرها (به‌ویژه حوزه DeFi) اعلام شده تا برای انطباق زمان داشته باشند. با این حال، اصلِ الزام گزارش‌دهی از ۲۰۲۵ برقرار است.
• یادآوری‌های IRS: سؤال «دارایی دیجیتال» در اظهارنامه‌های ۱۰۴۰ و… باید پاسخ داده شود و کلیهٔ درآمدهای مرتبط گزارش گردد؛ استیکینگ و پاداش‌ها مصداق درآمد مشمول مالیات‌اند.

اگر از صرافی‌های آمریکایی استفاده می‌کنید، از سال ۲۰۲۵ منتظر دریافت فرم‌های اطلاعاتی (۱۰۹۹-DA) باشید؛ اما مسئولیت محاسبه و گزارش سود/زیان همچنان با خود شماست، به‌ویژه اگر از کیف‌پول‌های شخصی و پلتفرم‌های غیرکاستدی استفاده می‌کنید.

بریتانیا: به‌روزرسانی مستمر دفترچه‌های HMRC و آمادگی برای CARF

بریتانیا در راهنمای «Cryptoassets Manual» تکالیف مالیاتی را روشن کرده است:

• مالیات بر عایدی سرمایه (CGT) برای سرمایه‌گذاران خرد هنگام فروش/تبدیل؛
• درآمد مشمول مالیات برای فعالیت‌هایی مانند ماینینگ/استیکینگ بسته به نحوهٔ دریافت؛
• آموزش و تماس با مؤدیان از تابستان ۲۰۲۵ تشدید شده (ایمیل‌های آموزشی و به‌روزرسانی‌ها).
• همسویی با CARF: دولت به‌صورت عمومی چرخه‌های آمادگی و همکاری را دنبال می‌کند.

منابع رسمی HMRC و gov.uk بر ماهیت سرمایه‌ای/درآمدی تراکنش‌ها و به‌روزرسانی‌های مربوط به تبادل داده‌ها و آموزش مؤدیان تأکید دارند.

آلمان: فروش پس از یک سال نگهداری، معاف (در چارچوب خصوصی)

وزارت دارایی آلمان در ۲۰۲۲ تبیین کرد که فروشِ رمزارزِ نگه‌داری‌شده بیش از ۱۲ ماه (در حوزهٔ فروش‌های خصوصی) معاف از مالیات است؛ در نگهداری کمتر از یک سال، سود به‌عنوان «سود از فروش خصوصی» مشمول مالیات است (با جزئیات و سقف‌های معافیت خاص). این رویکرد همچنان مبنای عمل است و در فضای ۲۰۲۵ نیز تغییری اساسی گزارش نشده است.

برای سرمایه‌گذار بلندمدت (HODL) که بیش از یک سال نگه می‌دارد، آلمان یکی از رژیم‌های جذاب اروپاست؛ اما ترید کوتاه‌مدت یا فعالیت‌های شبیه کسب‌وکار، قواعد متفاوتی دارد.

اسپانیا: موج گزارش‌دهی (مودل ۷۲۱) و انطباق با DAC8

اسپانیا در کنار مشمول‌کردن سود رمزارزها در IRPF (مالیات بر درآمد اشخاص حقیقی)، نظام اظهار اطلاعاتی قوی‌ای برای دارایی‌های رمزارزی در خارج از کشور دارد:

• Modelo 721: اشخاص مقیم که بیش از آستانه‌های معین، رمزارز در خارج نگه‌داری می‌کنند باید اظهار اطلاعاتی بدهند؛ صفحه‌ی رسمی با به‌روزرسانی ۲۹ آوریل ۲۰۲۵ در دسترس است.
• پیاده‌سازی‌های تکمیلی همسو با DAC8 در دست بررسی و اجراست تا از ۲۰۲۶ تبادل اطلاعات فرامرزی با اعتلای شفافیت انجام شود.

حتی اگر در اسپانیا مالیات مستقیمی بابت صرف «نگهداری» رمزارز نمی‌دهید، تکالیف اطلاعاتی را جدی بگیرید؛ عدم‌اظهار می‌تواند پیامد داشته باشد.

پرتغال: از بهشت معافیت تا رژیم «۲۸٪ برای نگهداری کم‌تر از یک‌سال»

پرتغال که زمانی به معافیت شهرت داشت، از بودجهٔ ۲۰۲۳ تغییر مسیر داد: عایدی سرمایه از فروش رمزارز در نگهداری کمتر از ۱۲ ماه با نرخ ثابت ۲۸٪ مشمول مالیات است؛ نگهداری بیش از یک‌سال از CGT معاف می‌شود (با شرایط). منابع تحلیلی حقوقی پرتغالی این تغییر را تثبیت‌شده می‌دانند.

استرالیا: استیکینگ = درآمد عادی؛ فروش = CGT

ادارهٔ مالیات استرالیا (ATO) در به‌روزرسانی‌های ۲۳ ژوئن ۲۰۲۵ تصریح کرده است:

• پاداش‌های استیکینگ و ایردراپ‌ها درآمد عادی‌اند و باید در سال دریافت اظهار شوند.
• فروش/تعویض رمزارز معمولاً رویداد CGT است (سرمایه‌ای).
• راهنماها و صفحات مرتبط (Crypto asset transactions, What are crypto assets, myTax 2025) برای نحوهٔ گزارش‌دهی و دسته‌بندی دقیق منتشر شده‌اند.

تاریخ و ارزش دلاری دریافت توکن‌های استیک‌شده را دقیق ثبت کنید؛ عدم ثبت صحیح، محاسبه‌ی پایهٔ هزینه و CGT را پیچیده می‌کند.

کانادا: سرمایه‌ای یا شغلی؟ و آمادگی برای CARF

سازمان درآمد کانادا (CRA) بر وجوب گزارشِ همهٔ تراکنش‌های مرتبط با کریپتو تأکید دارد و تفکیک «سرمایه‌ای» یا «درآمد کسب‌وکار» را کلیدی می‌داند. برنامهٔ رسمی CRA برای آماده‌سازی اجرای CARF در اسناد برنامه‌ای سال ۲۰۲۵–۲۰۲۶ آمده است. همچنین قواعد GST/HST برای ماینینگ در سال‌های اخیر روشن شده است.

سنگاپور: تمرکز بر GST و اجرای CARF از ۲۰۲۸

سنگاپور مالیات بر عایدی سرمایه ندارد؛ اما مالیات بر کالا و خدمات (GST) دربارهٔ Digital Payment Tokens و برخی معافیت‌ها/دامنه‌ها اعمال شده و IRAS زمان‌بندی اجرای CARF را سال ۲۰۲۸ اعلام کرده است. فعالیت‌های تجاری کریپتویی می‌توانند مشمول درآمد مشمول مالیات شوند.

امارات متحدهٔ عربی: VAT و معافیت انتقال دارایی‌های مجازی

امارات فاقد مالیات بر درآمد اشخاص است، اما VAT (۵٪) و از ۲۰۲۳ مالیات شرکت‌ها (۹٪) برقرار است. در به‌روزرسانی اسفند ۱۴۰۳/مارس ۲۰۲۵، انتقال مالکیت دارایی‌های مجازی (از جمله رمزارز مانند بیت‌کوین) و تبدیل دارایی‌های مجازی از VAT معاف اعلام شده (با اثر عطف‌به‌ماسبق از ۱ ژانویهٔ ۲۰۱۸). در مقابل، خدمات نگه‌داری/مدیریت دارایی‌های مجازی در قبال کارمزد، مشمول VAT هستند. برای شرکت‌ها نیز راهنمایی‌های رسمی دربارهٔ Free Zone‌ها و دامنهٔ نرخ ۰٪ بر درآمدهای «Qualifying» منتشر شده است.

در امارات، معاملهٔ صرفِ رمزارز VAT ندارد، اما کسب‌وکارهای مرتبط (کیف‌پول، مدیریت دارایی و…) باید VAT و قواعد مالیات شرکت‌ها را دقیق بررسی کنند.

کرهٔ جنوبی: تعویق مالیات سرمایه‌ای کریپتو تا ۲۰۲۷

کرهٔ جنوبی چندین بار زمان‌بندی مالیات بر سود رمزارز را عقب انداخته و طبق گزارش‌های ۲۰۲۴، اجرای مالیات بر سود رمزارز به ۲۰۲۷ موکول شده است. این بدان معناست که تا شروع اجرای رسمی، تمرکز بر سازوکارهای گزارش‌دهی و آماده‌سازی سامانه‌هاست.

ژاپن (اشاره کوتاه): درآمد و سرمایه

ژاپن به‌طور سنتی درآمدهای مرتبط با کریپتو را (برای اشخاص) به‌صورت درآمد متفرقه/کسب‌وکار مشمول نرخ‌های پلکانی تلقی می‌کند و راهنمای عمومی مالیات بر درآمد هر سال به‌روزرسانی می‌شود؛ تغییرات ساختاری بزرگِ تازه‌ای دربارهٔ اشخاص حقیقی در مرداد ۱۴۰۴ گزارش نشده است (راهنمای ۲۰۲۴ در دسترس است).

نکات کاربردی برای کاربران ایرانی

1. همه‌چیز را ثبت کنید، حتی ضررها
   ثبت تاریخ، مقدار خرید و فروش، نرخ تبدیل به ریال و کارمزد صرافی فقط برای محاسبه مالیات نیست؛ اگر جایی ضرر کرده باشید، این مستندات می‌تواند از میزان مالیات‌تان کم کند.
2. از معافیت‌ها استفاده کنید
   اگر سود سالانه‌تان کمتر از ۴۰ میلیون تومان باشد و اظهارنامه بدهید، کاملاً از مالیات معاف می‌شوید. خیلی‌ها این بخش را نادیده می‌گیرند و بی‌دلیل مالیات می‌پردازند.
3. نگهداری بلندمدت به‌نفع شماست
   قانون به کسانی که رمزارز را بیش از دو سال نگه دارند، معافیت کامل یا نرخ بسیار پایین می‌دهد. یعنی با صبر بیشتر می‌توانید مالیات کمتری بدهید.
4. فعالیت شخصی یا تجاری را ترکیب نکنید
   اگر صرفاً سرمایه‌گذاری شخصی دارید، لازم نیست مثل یک کسب‌وکار حرفه‌ای حساب و کتاب پیچیده داشته باشید. جداسازی این دو حوزه می‌تواند مالیات شما را به حداقل برساند.
5. با صرافی‌های مجاز کار کنید
   شاید بعضی‌ها به خاطر سخت‌گیری‌ها سمت صرافی‌های خارجی بروند، اما کار کردن با صرافی‌های مجاز داخلی به شما این امکان را می‌دهد که تراکنش‌هایتان رسمی و قابل دفاع باشد و جلوی جرایم سنگین گرفته شود. اما سعی کنید برای تریدهای روزانه از صرافی‌های معتبر خارجی به اندازه نیاز برای ترید روزانه واریز و فعالیت خود را ادامه دهید. سعی کنید بیشتر دارایی خود را به کیف پول دیجیتال یا سخت افزاری منتقل کنید.
6. منتظر آیین‌نامه‌ها باشید، عجله نکنید
   قانون تازه است و هنوز جزئیات کامل مشخص نشده. اگر الان با برنامه‌ریزی درست و مستندسازی جلو بروید، وقتی آیین‌نامه‌ها نهایی شوند، آمادگی دارید تا کمترین مالیات ممکن را بپردازید.

مقایسهٔ ایران با سایر کشورها (اوت ۲۰۲۵)

ایران با تصویب «قانون مالیات بر سوداگری و سفته‌بازی» و شمول رمزارزها، عملاً به جمع کشورهایی پیوسته که سود سرمایه‌ای رمزارز را مشمول مالیات می‌دانند؛ مشابه آمریکا، اسپانیا، پرتغال و استرالیا. اما در چند نکته تفاوت جدی وجود دارد:

• مرحله اجرا: ایران تازه در ابتدای مسیر است و آیین‌نامه‌های اجرایی هنوز تدوین نشده‌اند. درحالی‌که کشورهایی مانند آمریکا یا استرالیا سال‌هاست دستورالعمل‌های دقیق برای نحوه محاسبه، گزارش‌دهی و نرخ‌ها دارند. همین خلأ باعث می‌شود کاربران ایرانی فعلاً فضای مانور بیشتری داشته باشند.
• گزارش‌دهی بین‌المللی: ایران برخلاف اروپا یا کانادا هنوز عضو سازوکارهای تبادل اطلاعات مالیاتی (مثل CARF/DAC8) نیست. این یعنی در کوتاه‌مدت فشار چندانی برای افشای تراکنش‌های خارجی وجود ندارد، هرچند احتمال سخت‌گیری داخلی بالاست.
• مدل معافیت‌ها: برخی کشورها مثل آلمان معافیت یک‌ساله دارند و پرتغال هم نگهداری بلندمدت را کاملاً معاف کرده است. ایران نیز در قانون خود برای نگهداری بیش از دو سال تخفیف یا معافیت در نظر گرفته، که فرصتی برای سرمایه‌گذاران صبور ایجاد می‌کند.
• VAT و شرکت‌ها: امارات با حذف مالیات بر ارزش افزوده (VAT) روی انتقال دارایی‌های دیجیتال و ارائه چارچوب روشن مالیات شرکت‌ها در فری‌زون‌ها، یک الگوی جذاب برای شرکت‌های کریپتویی ساخته است؛ چیزی که ایران فعلاً مشابهش را ندارد.

ایران با این قانون در مسیر همگرایی با روند جهانی است، اما تفاوت بزرگ در شفافیت و کیفیت اجراست. تا زمانی که آیین‌نامه‌ها نهایی نشده‌اند، فضای عدم قطعیت به کاربران این امکان را می‌دهد که با انتخاب درست (مثل نگهداری بلندمدت، استفاده از معافیت‌ها و ثبت شفاف تراکنش‌ها) فشار مالیاتی را به حداقل برسانند. تجربه کشورهایی مثل آمریکا (فرم ۱۰۹۹-DA) یا اسپانیا (Modelo 721) نشان می‌دهد شفافیت رویه گاهی مهم‌تر از نرخ مالیات است؛ چیزی که در ایران هنوز جای کار دارد.

سخن پایانی

این متن آموزشی است و جایگزین مشاورهٔ مالیاتی حرفه‌ای نیست. قوانین و دستورالعمل‌ها به‌سرعت تغییر می‌کنند، به‌ویژه در رمزارزها. برای اقدام عملی برای هر مورد مانند: اظهارنامه مالیاتی، پرداخت، مهاجرت دارایی و انتخاب ساختار شرکت، حتماً با مشاور مالیاتی دارای صلاحیت در حوزهٔ قضایی مربوطه مشورت کنید و آخرین نسخهٔ منابع رسمی را بررسی نمایید.  دنیای رمزارزها به‌سرعت در حال تغییر است و دولت‌ها هر روز قوانین تازه‌ای برای کنترل و شفاف‌سازی این حوزه وضع می‌کنند. سرمایه‌گذاران هوشمند کسانی هستند که علاوه بر تحلیل‌های مالی، از الزامات قانونی و مالیاتی نیز آگاه‌اند. رعایت این موارد نه‌تنها ریسک فعالیت در این بازار را کاهش می‌دهد بلکه باعث می‌شود افراد تازه‌کار و حرفه‌ای تصمیم بهتری برای مدل سرمایه‌گذاری خود در رمزارزها داشته‌باشند.

لطفا نظر و سوالات خود را درباره این مقاله ارسال کنید تا کارشناسان ما به شما پاسخ دهند.