سوگیری (Bias) در معامله گری چیست و چگونه آن را بهبود دهیم؟

آیا تا به حال واژه سوگیری را شنیده‌اید؟ سوگیری در معاملات خود را تجربه کرده‌اید؟ مغز انسان یک ماشین جذاب است. این ماشین به ما امکان می‌دهد بسیاری از کارها را بدون اینکه به آن‌ها فکر کنیم، انجام دهیم. شما می‌توانید رانندگی کنید، در مورد یک موضوع پیچیده با تلفن صحبت کنید، ساندویچ بخورید و به دخترتان که روی صندلی عقب نشسته‌است، نگاه کنید. همه این کارها را به صورت کاملا غیرارادی انجام می‌دهید. بدون اینکه در مورد چگونگی انجام آنها فکر کنید.

این فقط به این دلیل امکان پذیر است که مغز ما از میانبرهایی (Shortcuts) برای پردازش خودکار داده‌ها و اطلاعات استفاده می‌کند. متاسفانه استفاده از این میانبرها همیشه به نفع ما نیستند، به خصوص وقتی که صحبت از تجارت و سرمایه‌گذاری می‌شود، ما به یک مهارت و طرز تفکر متفاوت نیاز داریم.

سوگیری در معامله گری چیست؟

قبل از تعریف سوگیری و توجه به انواع سوگیری در معاملات بهتر است به لغت Bias بپردازیم. نزدیک‌ترین واژه برای ترجمه این کلمه مایل بودن و تمایل داشتن است. درست مانند ستونی که به صورت قائم نصب نشده و به یک سمت، مایل است. سوگیری واژه‌ای است که در ادبیات علمی و تحقیقی، برای این کلمه انتخاب شده و رواج یافته است. با وجود واضح بودن مفهوم سوگیری، به دلیل تنوعی که در تعریف سوگیری وجود دارد، به سادگی نمی‌توان به یک تعریف واحد دست یافت. اما لااقل این مسئله در مورد سوگیری، مورد اتفاق نظر است که:

سوگیری یا بایاس، به معنای خنثی نبودن نسبت به یک پدیده، رویداد، باور و یا ارزش است.

سوگیری در معاملات یک نوع آمادگی یا بینش در بازارهای مالی است که به موجب آن، معامله‌گران نسبت به وقوع یک نتیجه معین در مقایسه با سایر گزینه‌های جایگزین، احتمال بیشتری قائل می‌شوند.
سوگیری در معاملات معمولا توسط عوامل بنیادین یا تکنیکال تعیین می‌شود که هرکدام با رویکردی خاص، رفتار بازار را توضیح می‌دهند. این مفهوم اغلب با روند بازار که به صورت روند صعودی یا نزولی تعریف می‌شود، در ارتباط است.

«این ماهیت ابتکار عمل شهودی ما است که وقتی با یک سوال دشوار روبرو می‌شویم، معمولا راحت‌ترین جواب را انتخاب می‌کنیم، بدون اینکه به جایگزین‌ها فکر کنیم»
دنیل کانمن (Daniel Kahneman)

چرا معامله‌گران به سوگیری نیاز دارند؟

معامله‌گران برای اینکه تصمیمات معاملاتی خود را متناسب با استراتژی معاملاتی خاص خود اتخاذ کنند، نیاز به سوگیری دارند. هدف نهایی این است که برای سرمایه خود، تصمیمات خوبی بگیریم. در مورد هر معامله باید تصمیمات زیادی اتخاذ شود که می‌تواند روندی طاقت‌فرسا باشد و اغلب نیز منجر به خطا می‌شوند.
به عنوان مثال، یک تاجر باید تعیین کند که کدام دارایی را معامله کند، چه زمانی وارد معامله شود، چه مدت معامله را ادامه دهد، چه زمان خارج شود و به چه میزان معامله کند. تصمیمات زیاد دیگری نیز وجود دارند، به عنوان مثال این که آیا حد ضرر خود را جابجا کنم، آیا سودهای جزئی را بگیرم و خارج شوم؟ و…

در دنیای معامله‌گری، یک معامله‌گر تازه‌کار، اغلب در میان پتانسیل سودآوری و احتمال ضرر، سرگردان است. این افراد تجربه کافی برای مقاومت در برابر احساسات خود را ندارند. در واقع آن‌ها از اعتماد به نفس و توانایی در کنترل نتایج مثبت معامله خود برخوردار نیستند. در نتیجه، آن‌ها اجازه می‌دهند وقایع دیگر، مانند نتایج حساب دمو به طرز نامناسبی بر احساساتشان تاثیر بگذارد. اگر سعی کنیم پارامترهای اولیه و ساده زیر را بررسی کنیم، میتوانیم به سوگیری در معاملات خود، جهت بهتری بدهیم:

• باید در چه بازاری معامله کرد؟

پاسخ به این سوال اغلب برای معامله‌گران تازه‌کار گیج‌کننده است. معامله‌گران غالبا به سمت بازارهای محبوبی گرایش پیدا می‌کنند که فرصت‌های معاملاتی مناسبی فراهم نمی‌کنند. برای اینکه بدانید در چه بازاری باید معامله کنید ابتدا باید استراتژی معاملاتی خاص خود را شناسایی کرده و بازار مناسب با آن را پیدا کنید.

• در کدام جهت معامله ‌کنم؟ چه موقع وارد و چه موقع خارج شویم؟

معاملات در بازارهای مالی با توجه به انواع سبک‌های تحلیلی مختلف انجام می‌شود. جهت معامله معمولا با روند بازار مرتبط است که آن هم به استراتژی معاملاتی شما مربوط است. جهت معامله می‌تواند با توجه به نشانه‌های روند کوتاه مدت و بلند مدت تعیین شود.
نقاط ورود و خروج با توجه به سبک معاملاتی شما، متفاومت است. مانند استفاده از اندیکاتورهای تکنیکال نظیر میانگین‌های متحرک و یا از طریق بریک اوت. معامله‌گران ممکن است از یک استراتژی و یا ترکیبی از آن‌ها بدین منظور استفاده کنند.

• حجم معامله چقدر باشد؟

تعیین حجم معامله برای هر استراتژی معاملاتی ضروری است. معامله‌گران تازه‌کار اغلب از این جنبه استراتژی‌ها غافل می‌شوند و با حجم‌های غیرمنطقی معامله می‌کنند. حجم معامله باید با توجه به اندازه و میزان بالانس حساب معاملاتی شما تعیین شود.

سوگیری تأییدی (Confirmation bias) چیست؟

سوگیری تأییدی (Confirmation bias)، فیلتر روان‌شناختی است که منجر می‌شود افراد اطلاعات را طوری تفسیر کنند که عقیده آن‌ها را اثبات کند و یا حداقل طوری اطلاعات را تفسیر کنند که آن‌ها عقیده دارند، درست است یا در آینده آن اتفاق رخ می‌دهد. سوگیری تأییدی، یک نوع سوگیری در معاملات است و روش غلطی برای استفاده از منطق برای رسیدن به حقیقت است. وقتی فردی از این روش فکری و سوگیری استفاده می‌کند، در واقع تنها اطلاعاتی را تایید می‌کند که هم راستا با عقاید وی باشد. زمانی که تحت چنین سوگیری عمل کنید، تمام اطلاعات را از روشی که اعتقادات از پیش تعیین شده سیستم اعتقادی شما تایید کند، تفسیر می‌کنید.

زمانی که چیزهای زیادی در سیستم اعتقادی شما مثل پول، خانواده، مذهب، سیاست، ورزش و یا غرور در خطر باشد، سوگیری تاییدی به قوی ترین میزان خود می‌رسد. دفاع از سیستم اعتقادی، از طریق تفسیر اطلاعات جدید زمانی با احساسات آغشته می‌شود که کسی نخواهد به اشتباه خود پی‌ببرد.

افراد می‌توانند، هر داده و نشانه را تنها با تمرکز بر مواردی که موضع آن‌ها را تایید کند و نادیده گرفتن مواردی که می‌تواند غلط بودن موضع آن‌ها را اثبات کند، تفسیر کنند. فردی با سوگیری تأییدی که اگر به اندازه کافی قوی باشد، ممکن است از لحاظ شناختی نسبت به حقایقی که می‌توانند اثبات کنند اعتقاد آن‌ها غلط است، کور باشد. دو فرد با سوگیری مخالف هم به دلیل فیلتر اطلاعاتی‌شان، می‌توانند شواهد یکسان را طوری تفسیر کنند که تاکیدی بر نظرات خود باشد. سوگیری می‌تواند منجر شود، افراد همبستگی در رویدادها و اطلاعاتی که کاملا تصادفی هستند را طوری ببینند که پشتیبان اعتقادشان باشد.

چگونه سوگیری‌های روان‌شناختی، تصمیمات ما را تحت تأثیر قرار می‌دهند؟

همانطور که در ابتدای متن گفته‌شد، سوگیری در معاملات الزاما به نتایج سودآور منتهی نمی‌شوند. تفکر و تصمیم‌گیری غیرارادی، از طریق سوگیری‌های روان‌شناختی (Psychological biases) انجام می‌شود. در اینجا فهرستی از ۱۶ سوگیری روان‌شناختی متداول و نحوه تأثیرگذاری آنها بر تصمیمات معاملاتی، آورده شده‌است.

سوگیری در معاملات را می‌توان در بسیاری از مشاغل مثل سرمایه گذاری و تجارت نیز دید. در این نوع مشاغل، ناتوانی برای دیدن اطلاعات جدید و یا چیزی که روند را نشان می‌دهد، می‌تواند منجر به ضررهای لجوجانه و از دست دادن مقدار زیادی پول شود چرا که در این روش نظرات از قبل مشخص شده‌اند و هر اطلاعات جدیدی که مخالف اطلاعات قبلی باشند، نادیده گرفته می‌شوند. این که بتوانید سوگیری‌هایی که دارید را بشناسید و در برابر اطلاعات جدید ذهن باز داشته باشید به عنوان لبه‌  محسوب می‌شود، چرا که در این صورت، متوجه اشتباه خواهیدشد و برنامه خود را تغییر می‌دهید. مغزهای بزرگ انعطاف پذیر هستند و از اطلاعات جدید یاد می‌‌گیرند.